drama sunda

21 01 2010

DINA pakumbuhan sastra Sunda, jangreu drama téh arang kacatur¬keun. Padahal tradisi méntaskeun naskah drama jeung sabangsana, geus ditaratas ti baheulana. Ti jaman Walanda aya nu disebut “tunil” atawa sandiwara. Ditéma ku jaman longsér, gending karesmén, nepi ka drama mo¬déren.
Sandiwara Sunda ayeuna mah lang¬ka dipintonkeun. Béda jeung baréto, ubyagna nepi ka pilemburan, malah kungsi jadi kacapangan balaréa. Longsér pon kitu kénéh. Ari pintonan drama modéren Sunda, nu maneuh mah nya dina Féstival Drama Basa Sun¬da (FPBS) nu ditaratas ku Téater Sunda Kiwari ti 20 taun ka tukang. Kitu gé ngan dua taun sakali.
Pangna jangreu drama melempem, cenah di antara bangbaluhna téh lan¬taran seuseut naskah. Éta gé teu ka¬béh pintonan drama maraké naskah, da baréto mah-pangpangna dina sandiwara jeung longsér-dialog téh “ditambul” wé. Tapi pan ayeuna mah langka aktor drama Sunda nu bisa nyarita basa Sunda kalawan “lancar”, komo entragan ngora mah. Cacak maké naskah gé, teu kurang-kurang nu balélol kénéh.
Teu réa pangarang nu sok nulis naskah drama Sunda téh. Malah ganjor pisan mun dibandingkeun jeung nu sok nulis carpon, sajak, atawa novél. Geura wé, mun urang néangan buku kumpulan drama basa Sunda, da hésé naker. Éta gé sakapeung sok aya naskah drama nu nyelap dina buku antologi, atawa dina buku pangajaran sakola. Tapi jumlahna teu réa.
Lahan keur ngamuat naskah drama gé samporét deuih. Méh taya média massa Sunda nu nyadiakeun rohangan keur ngamuat naskah drama. Aya kénéh harepan pikeun dipentaskeun. Tapi kitu gé mun kapaké ku sutradara.
Béda jeung carpon atawa novél, nulis naskah drama mah perlu di¬émbohan ku pangaweruh séjénna. Tina cara nulisna gé pan geus béda. Lian ti jejer carita, nu kudu dipikiran ku pangarang téh kumaha mun éta naskah dipentaskeun. Naha matak ka¬taji nu lalajo, atawa sabalikna.
Tamba kawaranan, aya sawatara patokan keur nu aya kereteg nulis nas¬kah drama. Di antarana:
1. Jejer carita (téma). Naskah drama umumna nyaritakeun kahirupan sapopoé, boh alam kiwari, boh alam bihari. Aya nu motrét ka¬hirupan masarakat leutik, tur sakapeung diselapan ku kritik sosial. Tapi teu kabéh naskah drama kudu napak dina réalita, teu béda ti carpon atawa novél, dra¬ma gé bisa maké rupa-rupa aliran: réalismeu, suréalismeu, jsté. Boh dina wangun komédi boh tragédi.
2. Dialog. Naskah drama téh pentaskeuneun, ku kituna dialog penting pisan. Kalimah nu dipaké dialog tangtu kudu merenah dilisankeunana. Karasa sponta¬nitasna jeung teu dijieun-jieun. Dialog dina drama bisa pagunem¬an jeung papada tokoh, atawa paguneman jeung dirina sorangan (soliloquy). Pangarang gé kudu per¬téla nerangkeun lentong jeung pari¬polah tokoh sajeroning dia¬log.
3. Babak jeung adegan. Naskah drama bisa dibagi jadi sababaraha babak, unggal babak diwengku ku sababaraha adegan. Adegan dina drama némbongkeun robahna ka¬ja¬dian carita, upamana ganti tokoh atawa ganti séting.
4. Nu ngalalakon. Nu ngalalakon dina drama bisa sorangan (mono¬log), bisa lobaan, gumantung kana jejer carita.
5. Bubuka. Dina bagian awal naskah, pangarang méré pituduh ngeuna¬an naskah nu rék dipentaskeun. Biasana dimimitian ku sinopsis, te¬rus nataan sakur tokoh nu nga¬la¬lakon katut kateranganana; ngaranna, umurna, pasipatanana, paripolahna, hubunganana jeung tokoh séjén, jsté. Pangarang gé méré gambaran lilana éta naskah dipentaskeun.
6. Pituduh keur sutradara jeung nu maca. Waktu jeung tempat kaja¬dian (séting) dina naskah kudu diécéskeun ka nu maca. Ieu téh baris jadi patokan pikeun sutra¬dara deuih, kumaha hadéna mén¬taskeun éta naskah. Najan teu wajib, aya hadéna deuih mun pa¬nga-rang méré gambaran ngeuna¬an ilustrasi musik jeung tata lam¬pu.
7. Téks sisi. Mun aya kalimah atawa kajadian nu sakirana matak bi¬ngung sutradara atawa nu maca, hadéna mah diterangkeun dina téks sisi (side text). Téks sisi di¬teun¬deun gigireun kénca atawa katuhueun naskah.
8. Nulisna. Cara nulis naskah drama tangtu béda jeung carpon atawa novél. Nu geus ilahar mah di an¬tarana:
a. Narasi ti pangarang ditulis maké aksara gedé (kapital). Upamana, lebah ngadadarkeun séting, pasi¬patan atawa tokoh, jsté.
Conto:
ADEGAN I
LAMPU CAANG LALAUNAN. DI PANGGUNG KATÉMBONG HIJI LALAKI KEUR DIHARUDUM SARUNG… jst.
b. Kalimah dina dialog ditulis ku aksara leutik, tapi méméhna disebutkeun saha-sahana nu rék cacarita.
Conto:
MANG DADAP
Geus reupreupan geuning. Naha Bi Waru can balik kénéh?
jst.
c. Katerangan dina dialog ditulis di antara tanda kurung, maké aksara déngdék.
Conto:
MANG DADAP
Geus reupreupan geuning (bari nguniang cengkat). Naha Bi Waru can balik kénéh?
jst.
d. Ka dieunakeun, ngaran tokoh sok dinomeran, dipérélékeun ti awal nepi ka ahir, ngarah nu rék méntaskeun leuwih babari ngapalkeun naskah.
Conto:
04. MANG DADAP
Tas ti mana wayah kieu karék kurunyung?
05. BI WARU
Naha maké tatanya sagala?
06. MANG DADAP
(Muncereng) Aéh-aéh, na teu meunang aing nanya?
Méméh naskah dipentaskeun atawa dikirimkeun ka média massa, hadéna mah dibaca deui jeung dipecakan heula ku nu ngarangna, bisi aya dialog nu nyalahan, séting nu teu merenah, atawa hal séjénna nu matak ngaganggu mun éta naskah dipentas¬keun.—(Dadan Sutisna)
SIRUNG PAJAJARAN
(Naskah Drama)

Karya : Yosĕph Iskandar
(dicutat tina Gapura Basa pikeun kelas 3, karangan Hidayat Suryalaga, Geger Sunten : Bandung, 1997)
Pamaĕn : 1. bujang 1
2. bujang 2
3. bujang 3
4. lanjang 1
5. lanjang 2
Latar : Panyalindungan

Pulasari Pandĕglang 10 Mĕi 1579.
Sanggeus Karatosn Pulasari Pandĕglang kacangking ku wadyabalad Surasowan Banten, bĕntĕng pamungkas Pajajaran di tungtung kulon runtag. Rahayat bubas katawuran, sĕwang-sĕwangan nyalametekeun diri. Sababaraha pamuda welasan taun tingkuniang tina panyalindungan dapuran hanjuang. Maranĕhna, pamuda nu geus leungiteun indung-bapa, leungiteun harepan nakahirupan.

Bujang 1: Jeueung ituh! Silalatu ti lebah karaton teu pareum-pareum! Leuh, dayeuh Pulasari angtu geus jadi ruhak?!
Bujang 2: (sedih)
Bapa kuring tiwas katiruk panah lebah dadana. Indung katinggang tihang karaton nepi ka henteuna. Adi-adi … teuing kumaha nasibna …
Bujang 1: “Silalatu kalah beuki ngalobaan!
(bari neuteup ka jauhna)
Seuneu! Euleuh! Seuneu deui baĕ!? Tangtu geus ngalĕntab ka imah kuring!
Bujang 2: Hayam sakandang, kabĕh gĕhĕng jadi ruhak. Mangkaning meunang ngingu ti anakna kĕnĕh.
Bujang 1: Leuh! Leungit ge tangtu kabeuleum! Ti mana kuring dahar?
Bujang 3: Ieueueueueueueung! Ieu beuteung peurihhhhhhh! Lapar.
Lanjang1: Leuh karunya teuing? Ieu aya kĕnĕh bongborosan, lumayan keur ganjel beuteung.
Bujang 3: (bari nampanan)
Geus dua poĕ ngan ngadaharan nu karieu, iraha atuh urang tĕh bakal manggih sangu?
Lanjang1: Wayahna wĕ atuh lur, batan peujit murilit kitu mah … Keun sugan engkĕ di pangungsian sĕjĕn urang manggih beubeutian …
Lanjang 2: Ah beubeutian nu kumaha deui, tangtu di lembur mana baĕ ogĕ geus teu nyĕsa! Nu puguh mah, urang bakal paĕh kalaparan …
Bujang 1: Ngaleutikan silalatu tĕh ayeuna mah … Ngan baĕ, taya hartina. Urang moal bisa balik deui ka dayeuh Pulasari …
Bujang 2: Bangkĕ-bangkĕ sinatria pasolĕngkrah! Getih ngabayabah, maseuhan jukut, maseuhan tegalan! Bapa kuring, duh bapa …
Bujang 1: Meungpeung simpĕ, hayu urang miang deui!
Bujang 3: Miang? Miang ka mana?
Bujang 1: Nĕangan tempat nu leuwih aman!
Lanjang 1: Enya, bari sakalian nĕangan lembur nu rĕa kĕnĕh dahareunana!
Lanjang 2: Sarupaning kadaharan, tangtuna gĕ geus dirampas ku musuh.
Bujang 3: Tuh nya?! Mending gĕ cicing baĕ di dieu, bari ngadagoan nu ngaliwat.
Lanjang 1: Rĕk naon?
Bujang 3: Rĕk mĕnta babawaanana, sugan wĕ …..
Bujang 2: Montong!
Bujang 3: Naha?
Bujang 2: Teureuh Pajajaran mah tara kumawani ngarebut banda batur!
Bujang 3: Alaaaaah, dia mah sok adigung. Keur kalaparan kieu mah, kumaha wĕ atuh carana. Batan kudu paĕh teu pupuguh ma?!
(ka lanjang 1)
Nya Nyai, kitu lin?
Lanjang 1: Ih, teuing atuh?!
Lanjang 2: Bener! Indung leungit bapa musna, teu dulur teu baraya, kuring mah haying kĕnĕh hirup.
Bujang 2: Kabĕh gĕ harayang kĕnĕh hirup, tapi loba kĕnĕh cara sĕjĕn pikeun ngeusian beuteung mah?!
Lanjang 2: (sinis)
Eusian ku taneuh?
Bujang 2: Nya ari beuki mah pĕk baĕ!
Lanjang 2: Ari geus kudu dieusian ku naon ieu beuteung tĕh?
Bujang 2: Yeuh Nyai … Apan cĕk Patikrama gĕ, loba raja nu tatapa nahan lapar mangbulan bulan, sangkan dirina sakti mandraguna, teu teurak ku tumbak, teu teurak ku ruruhit jamparing, teu teurak ku ….
Bujang 3: Bohong! Geuning bapa kuring gĕ nu getol tatapa, dirempug ku wadyabalad Surasowan Banten mah tetep wĕ paĕh?
Bujang 2: Paĕh mah lain urusan bapa manĕh! Tapi urusan Hyang Tunggal!
Bujang 3: Alaaaah! Manĕh mah sok kokolot begog! Kawas nu ngarti wĕ!
Bujang 2: Ah nya ngarti wĕ da sok ngadĕngĕkeun papatah kolot, manasina manĕh, nu diurusanan tĕh ngan dahareun baĕ!
Bujang 3: Atuh jalma teu dahar mah bakal paĕh!
Bujang 2: Paĕh tĕh lain ngan ukur teu dahar wungkul!
Bujang 3: Teu bisa! Nu pasti teu dahar mah tangtu paĕh! Paĕh! Paĕĕĕĕhhh! Wĕw!
Bujang 2: Teu, teu kitu! Buktina bapa manĕh nu kasohor beuki dahar, tara kakurangan dahareun, buktina ku musuh mah bisa paĕh?
Bujang 3: Meureun wĕ bapa kuring keur cileureun, musuh teu kanyahoan datangna?!
Bujang 2: Lain ah! Puguh paĕhna gĕ keur jaga lawang sakĕtĕng, keur nundutan, nu rampus mah puguh gĕ sok beuki hĕĕs!
Bujang 3: Ĕĕh? Manĕh ngahina ka bapa dĕwĕk?
Bujang 2: Ah da kitu buktina …..
Bujang 3: Bukti kumaha? Cĕk saha hah?
Bujang 2: Cĕk bĕja …
Bujang 3: Ulah sadĕngĕ-dĕngĕna! Komo bapa manĕh mah paĕhna gĕ leuwih hina!
Bujang 2: Hina? Hina kumaha?
Bujang 3: Apan katiruk panahna gĕ basa keur ngising dina rungkun, wĕw!
Bujang 2: Ngahina siah ka dĕwĕk?
Bujang 3: Manĕh nu ngahina mah!
Bujang 2: Manĕh !
Bujang 3: Manĕh !
Bujang 2: Manĕh !
Bujang 3: Manĕh !

About these ads

Aksi

Information

One response

5 04 2010
ismail farid

siap kanggo iraha

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s




Ikuti

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: